Dünden bugüne Tarım Kredi Kooperatifleri

Tarım Kredi Kooperatiflerinin kuruluşu 1863 yılına, Mithat Paşa’nın Niş Valisi iken Pirot kasabasında kurmuş olduğu “Memleket Sandıkları”na dayanır.

Türk milletinin, tarih boyunca başarı ile yaşatmış olduğu “İmece” ve “Ahilik” gibi yardımlaşma – dayanışma ve ortak çıkar esaslı birliktelikler; günümüzde kooperatifçilikte hayat bulmuştur. Köklü geçmişimizden güçlü geleceğe doğru bu birliktelik, Türk Çiftçisinin kurup ortağı olduğu, yönetip denetlediği Tarım Kredi Kooperatifleri ile kurumsallaşarak süregelmektedir.

Cumhuriyet öncesinde; “Memleket Sandıkları” ve 1883‘de “Menafi Sandıkları” ile devam eden Türk Kooperatifçilik Hareketi, Cumhuriyet döneminde ise; 1924 yılında 498 sayılı “İtibari Zirai Birlikler Kanunu”, 1929 yılında 1470 sayılı “ Zirai Kredi Kooperatifleri Kanunu” ile gelişmesini devam ettirmiştir.

1935 yılında çıkarılan 2836 sayılı “Tarım Kredi Kooperatifleri Kanunu” ile “Tarım Kredi Kooperatiflerinin” kuruluş adı ve varlık nedeni belirlenerek, kuruluşu gerçekleştirilmiş ve asıl gelişmeler bu kanundan sonra meydana gelmiştir. Bu kanunla kooperatiflere; ortakların üretimini düzeltmek, artırmak ve kıymetlendirmek için ucuz üretim kredisi ve tarımsal girdi, alet ve makinalar temini suretiyle ortakları pahalı kredi yollarına başvurmaktan alıkoymak ve böylece yurt içi ve dışı rekabet edebilme gücünü geliştirmek gibi görevler yüklenmiştir.

1936 yılında Silifke kazası Tekir Çiftliği Tarım Kredi Kooperatifi kurulmuştur. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, bu kooperatife kurucu ve 1 numaralı ortak olmakla hem kooperatifçiliğe olan inancını ortaya koymuş, hem de modern tarım tekniğini uygulama konusunda yol gösterici olmuştur.

Uzun süre yürürlükte kalan ancak zamanla yeter­siz hale gelen 2836 sayılı Kanun gelişen ve değişen ihtiyaçlara göre yerini, 1972 yılında düzenlenen 1581 sayılı Kanun’a bırakmıştır.

1581 sayılı “Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu” ile Bölge Birlikleri ve Merkez Birliğinin kurulmasına imkan tanınarak Tarım Kredi Kooperatiflerinin dikey teşkilatlanmasına zemin hazırlanmıştır. Tarım Kredi Kooperatifleri, Ziraat Bankası bünyesinde faaliyet gösterirken 1975 ve 1976 yıllarında Tarım Kredi Kooperatifleri Bölge Birlikleri’nin, 17 Mayıs 1977 yılında da Merkez Birliği’nin kurulmasıyla tamamen bağımsız bir çiftçi kuruluşu olmuş, Ziraat Bankası’nın idari yükümlülükleri sona ererken, finansman bankası olarak bugün de görevine devam etmektedir.

Tarım Kredi Kooperatifleri, kendi ortakları arasından seçilerek oluşan Yönetim Kurulları ile yönetilmeye ve demokratik kooperatifçilik alanında önemli adımlar bu noktadan sonra atılmaya başlanmıştır.

1984 yılında çıkarılan 237 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 1581 sayılı kanunda, Tarım Kredi Kooperatiflerinin idari ve mali yapısında önemli değişiklikler gerçekleştirilmiştir.

Bu kararname daha sonra 1985 yılında 3223 sayılı kanun olmuş, bu değişiklikle; Tarım Kredi Kooperatifleri Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili kuruluşu haline gelirken; denetimi de yine bu bakanlığa verilmiştir.

1995 yılında çıkarılan 553 sayılı kanun hükmünde kararname ile, idari yapıda önemli değişiklikler yapılmış ve 1581 sayılı Kanun’da öngörülen demokratik yapıya tekrar dönülmüştür. Merkez Birliği, Bölge Birlikleri ve Kooperatiflerde Yönetim Kurulları’nın tamamının seçimle teşekkül etmesi, yönetim kurulu başkanlarının yönetim kurulu üyeleri arasından seçilmesi, Bölge Birlikleri ve Kooperatiflerde denetçilerin seçimle göreve gelmesi yanında, Merkez Birliğinde ikisi seçimle gelen denetçinin yanı sıra Tarım ve Orman Bakanlığı ile Ziraat Bankası tarafından atanan birer denetçinin görev yapması sağlanmıştır.

Daha demokratik ve daha bağımsız Tarım Kredi Kooperatifleri

12 Nisan 2005 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren 5330 sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanununda Değişiklik yapılmasına ve Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanununda Değişiklik yapılması hakkındaki 553 sayılı Kanun Hükmünde kararnamenin değiştirilerek kabulüne dair kanun ile Kurumun yasal düzenlemesine son hali verilirken, bu yeni düzenleme ile;

» Merkez Birliği, Bölge Birlikleri ve Kooperatiflerde Yönetim Kurulları, daha güçlü ve demokratik bir yapıya kavuşturulmuş,

» Kooperatifler arası dayanışma ilkesi, ülkemizde ilk kez yasal bir düzenlemeyle kayıt altına alınmış

» Tarımsal Amaçlı Kooperatiflerin Tarım Kredi Kooperatiflerine, Tarım Kredi Kooperatiflerinin de Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere ortak olmasının yolu açılmış,

» Tarımsal faaliyette bulunan tüzel kişilerin Tarım Kredi Kooperatiflerine ortak olabilmelerine imkân sağlanmıştır.

Kooperatifler, Bölge Birlikleri ve Merkez Birliği’nin her türlü kredi ihtiyacının T.C. Ziraat Bankası’nın yanı sıra; yurt içi diğer banka, finans veya kredi kuruluşlarından da karşılanması imkanı sağlandığından, T.C. Ziraat Bankası’nı temsilen görev yapan denetçinin görevi sona ermiş ve bu düzenlemeyle, ikisi seçimle gelen biri de Tarım ve Orman Bakanlığını temsilen atanan olmak üzere toplamda 3 denetçinin Merkez Birliğinde görevlendirilmesi uygun görülerek kurum yasal düzenlenmesi son halini almıştır.

6 Nisan 2017 tarihinde kurulan Şanlıurfa Bölge Birliği ile birlikte bu günkü teşkilat yapısına ulaşan Tarım Kredi Kooperatifleri, 1 Merkez Birliği, 17 Bölge Birliği, 1625 Kooperatif ve çok sayıda Hizmet Bürosu ile ülkemizin her yerinde Türk çiftçisine hizmet sunmaktadır.